Planujesz wyjazd do Bolonii i zastanawiasz się, co tam właściwie zobaczyć i jak ułożyć dzień? W kilku chwilach poznasz najważniejsze miejsca, które sprawią, że pokochasz to miasto. Zebrane tu wskazówki pomogą ci połączyć zwiedzanie z dobrą kuchnią i wygodnymi spacerami pod arkadami.
Piazza Maggiore i okolice – od czego zacząć zwiedzanie Bolonii?
Prawie każdy spacer po Bolonii zaczyna się na Piazza Maggiore. Ten plac z XIII wieku ma około 115 metrów długości i 60 metrów szerokości, a jego układ praktycznie nie zmienił się od kilkuset lat. Otaczają go średniowieczne pałace i monumentalne świątynie, dzięki czemu już po kilku minutach zobaczysz, jak bardzo „czerwone” i historyczne jest to miasto.
Po zachodniej stronie placu stoi Palazzo d’Accursio, dawniej siedziba władz miasta, dziś także galeria sztuki. W jego wnętrzach Karol V Habsburg przyjmował koronę króla Włoch, a potem w Bazylice św. Petroniusza został koronowany na cesarza. Po przeciwnej stronie zobaczysz Palazzo del Podestà, który wraz z wieżą Torre dell’Orologio tworzy charakterystyczny profil placu widziany na wielu zdjęciach z Bolonii.
Wieczorem Piazza Maggiore zamienia się w ogromny salon pod gołym niebem – światło latarń i podświetlone fasady sprawiają, że średniowieczne mury wyglądają zupełnie inaczej niż za dnia.
Bazylika św. Petroniusza
Największy budynek przy Piazza Maggiore to Basilica di San Petronio, jeden z największych kościołów w Europie. Budowę rozpoczęto w 1390 roku, a konsekracja nastąpiła dopiero w 1954 roku i mimo to świątynia nadal uchodzi za „niedokończoną”. Widać to na fasadzie – dół pokryty jest marmurem, góra pozostaje surową cegłą.
W środku znajdziesz najstarsze działające organy kościelne na świecie z 1470 roku oraz słynny zegar słoneczny przeciągnięty przez nawę. Promień światła wpadający przez otwór w sklepieniu wskazuje na posadzce dokładny dzień roku. Część kaplic jest biletowana, ale wejście do głównej przestrzeni pozostaje darmowe. Za kościołem działa taras widokowy, z którego dobrze widać czerwone dachy Bolonii.
Plac Neptuna i Biblioteka Salaborsa
Tuż obok Piazza Maggiore leży Piazza del Nettuno z monumentalną Fontanną Neptuna. Posąg powstał w XVI wieku z marmuru i brązu, a Neptun z trójzębem miał symbolizować władzę papieża nad światem. To właśnie ten trójząb stał się inspiracją dla logotypu Maserati, co dobrze pokazuje, jak silny jest w regionie wątek motoryzacyjny.
Przy placu znajduje się Biblioteca Salaborsa. Warto zajrzeć choć na chwilę do środka: pod szklaną podłogą zobaczysz ruiny antycznej Bononii, czyli rzymskiego miasta z II wieku p.n.e. Można zejść niżej i przejść między zachowanymi murami, a po drodze minąć dawny sejf i sale wykorzystywane do spotkań miejskich. Wstęp do części z ruinami jest bezpłatny.
Dwie Wieże i bolońskie punkty widokowe – gdzie zobaczyć panoramę miasta?
Symbolem Bolonii są Dwie Wieże – Asinelli i Garisenda, stojące na Piazza di Porta Ravegnana. W średniowieczu w mieście było nawet 100–180 wież, dziś pozostało ich około 20, ale właśnie ten duet jest najbardziej znany. Dawniej wieże pełniły funkcję obronną i mieszkalną, ale też jasno pokazywały status rodziny – im wyższa wieża, tym większy prestiż rodu.
Wyższa Torre degli Asinelli ma prawie 97 metrów i jest jedną z najwyższych krzywych wież we Włoszech. Na górę prowadzi około 500 schodów, dlatego lepiej rezerwować wejście rano lub poza weekendem, kiedy kolejki są krótsze. Z tarasu zobaczysz charakterystyczną czerwoną zabudowę i okoliczne wzgórza regionu Emilia-Romania.
Krzywa Garisenda i inne wieże
Mniejsza Garisenda ma tylko 48 metrów, ale jest wyraźnie bardziej pochylona. Już w średniowieczu skrócono ją z obawy przed zawaleniem, a Dante wspominał o niej w swoich dziełach. Choć dziś nie można na nią wejść, dobrze widać jej przechył, jeśli staniesz w osi ulicy prowadzącej od Piazza Maggiore.
Jeśli zainteresuje cię temat średniowiecznych wież, możesz rzucić okiem także na Torre Prendiparte. Ta 60-metrowa wieża pełni dziś funkcję kameralnego pensjonatu i miejsca wydarzeń kulturalnych. Pokazuje, jak wyglądały prywatne wieże mieszkalne, w których wyższe piętra często stały puste, bo były mało praktyczne w codziennym życiu.
Inne punkty widokowe
Poza Torre degli Asinelli ciekawy widok na miasto daje dzwonnica katedry św. Piotra przy Via dell’Indipendenza. Wejście jest płatne, ale z góry zobaczysz dachy centrum z innej perspektywy niż z wieży Asinelli. Kolejny punkt to taras na Bazylice św. Petroniusza, z którego dobrze widać plac i otaczające go pałace.
Dla odmiany możesz też wybrać Sanktuarium Madonna di San Luca. Taras na kopule jest skierowany raczej na zielone wzgórza niż centrum, ale spacer pod arkadami prowadzącymi do świątyni jest sam w sobie atrakcją. To miejsce popularne także wśród mieszkańców, którzy traktują trasę jako intensywny trening biegowy.
Portyki, Mała Wenecja i uniwersytet – co nadaje Bolonii wyjątkowy charakter?
Najbardziej rozpoznawalnym elementem miejskiego krajobrazu są portici, czyli arkady. W centrum ich łączna długość to około 38–40 kilometrów, a w całym mieście ponad 50. Dzięki nim Bolonia jest idealna na spacery niezależnie od pogody – niemal wszędzie dojdziesz pod zadaszeniem, nie moknąc ani przez chwilę.
Portyki zaczęły powstawać w średniowieczu jako sposób na powiększenie przestrzeni mieszkalnej. Górne kondygnacje „wychodziły” nad ulicę, a przyziemie zamieniało się w przejście. Z czasem władze nakazały budować domy z arkadami, stawiając tylko jeden warunek: pod portykiem musiał przejechać jeździec na koniu. Dziś najdłuższym portykiem świata jest Portico di San Luca o długości 3,8 kilometra i z 666 łukami, wpisany w 2021 roku na listę UNESCO.
Mała Wenecja i kanały
Bolonia była niegdyś przecięta siecią kanałów, które w XX wieku w dużej mierze przykryto ulicami. Jeden z nielicznych zachowanych fragmentów zobaczysz przez Finestrella di Via Piella. Małe okno w murze wychodzi na kanał Moline, będący przedłużeniem kanału Reno. Kolejka do okienka bywa długa, ale przesuwa się szybko, bo każdy zagląda tylko na chwilę.
W okolicy kanału kilka mostków pozwala spojrzeć na wodę także bez czekania w kolejce. To dobre urozmaicenie spaceru między Piazza Maggiore a dworcem głównym. W wielu przewodnikach ten fragment bywa nazywany Małą Wenecją, choć skala jest tu oczywiście o wiele mniejsza.
Uniwersytet Boloński i Archiginnasio
Założony w 1088 roku Uniwersytet Boloński uchodzi za najstarszą uczelnię świata. Studiował tu między innymi Mikołaj Kopernik, a sam system kształcenia stał się wzorem dla wielu europejskich uniwersytetów. Dziś wydziały rozrzucone są po całym mieście, a nawet poza nim, ale historyczne serce uczelni bije w Palazzo dell’Archiginnasio przy Piazza Galvani.
W środku mieści się Biblioteca Comunale dell’Archiginnasio z ponad 800 tysiącami woluminów, a największą atrakcją turystyczną pozostaje drewniany Teatro Anatomico. To sala z XVII wieku, w której przy marmurowym stole prowadzono publiczne sekcje i wykłady medyczne. Otaczają ją ławki dla studentów, rzeźby znanych lekarzy oraz figury mężczyzn „bez skóry”, odsłaniające szczegóły muskulatury. Towarzyszy jej reprezentacyjna Stabat Mater Hall, ozdobiona freskami i herbami dawnych studentów.
Kościoły, pałace i muzea – co zobaczyć, jeśli masz więcej czasu?
Jeśli planujesz w Bolonii weekend zamiast jednego dnia, warto wyjść poza najoczywistsze punkty. Miasto ma dziesiątki pałaców, dziesięć zachowanych bram miejskich i sporą listę muzeów – zarówno sztuki klasycznej, jak i współczesnej, a także techniki i motoryzacji.
Wiele pałaców z zewnątrz wygląda jak zwykłe kamienice, natomiast ich wnętrza kryją barokowe klatki schodowe, freski i zdobienia. To chociażby Palazzo Pepoli z Muzeum Historii Bolonii czy Palazzo Sanguinetti mieszczący Muzeum Muzyki. Warto sprawdzać na bieżąco, które „Palazzo” są otwarte dla zwiedzających, bo często bilet kosztuje tylko kilka euro, a wizyta trwa kilkanaście minut.
Bazylika św. Stefana
Przy Piazza Santo Stefano znajdziesz kompleks Complesso di Santo Stefano, nazywany czasem „Siedmioma Kościołami”. To zespół świątyń powstających od IV/V do XIII wieku, które później połączono w jeden zespół. Można tu zobaczyć wczesnochrześcijańską architekturę przeplatającą się z romańską i benedyktyńską zabudową, dziedziniec przypominający Dziedziniec Piłata oraz klasztorny krużganek.
Zwiedzanie kompleksu jest bezpłatne, choć mile widziane są datki. Warto zarezerwować na to miejsce około godziny, bo przejścia między kościołami tworzą mały labirynt. To spokojniejsza część centrum, więc łatwiej tu o chwilę wytchnienia od wzmożonego ruchu wokół Piazza Maggiore.
Bazylika św. Dominika
Bardziej kameralna, ale bardzo ważna jest Basilica di San Domenico. Z zewnątrz wygląda skromnie, za to w środku mieści imponujący grobowiec założyciela zakonu dominikanów – Arca di San Domenico. Podstawę przygotował Nicola Pisano, a kilka figur na pomniku wykonał młody Michał Anioł, w tym św. Petroniusza i anioła ze świecznikiem.
W bazylice zobaczysz też bogato zdobioną Kaplicę Różańcową oraz dwa średniowieczne grobowce stojące na placu przed świątynią. Ten dalszy, osadzony w ścianie sąsiedniego budynku, zdobi bizantyński łuk z IX wieku. Wejście do kościoła jest darmowe.
Muzea i współczesna sztuka
Miłośników malarstwa przyciągnie Pinacoteca Nazionale di Bologna. W zbiorach znajdują się dzieła Giotta, Rafaela, Tycjana, Guido Reniego czy Tintoretta, powstałe między XIII a XIX wiekiem. Jeden z najsłynniejszych obrazów to „Ekstaza św. Cecylii” Rafaela, z instrumentami muzycznymi u stóp świętej.
Inny charakter ma nowoczesne centrum MAST (Manifattura di Arti, Sperimentazione e Tecnologia). Powstało w dawnej fabryce makaronu i łączy sztukę współczesną z tematyką przemysłu i technologii. Wstęp jest bezpłatny, podobnie jak kawa czy herbata w środku, co czyni z MAST przyjemny przystanek w bardziej „industrialnym” fragmencie Bolonii.
Kuchnia, targi i zielone miejsca – jak poczuć codzienną Bolonię?
Bologna ma przydomek La Grassa – „tłusta”. Odnosi się to do kuchni bogatej w masło, parmezan, mięsa i makarony na bazie jaj. To tutaj powstał sos ragù alla bolognese, który w lokalnej wersji podaje się z tagliatelle, a nie z makaronem spaghetti. Miasto słynie też z mortadeli i małych pierożków tortellini.
W okolicach Piazza Maggiore i Quadrilatero znajdziesz targ Mercato di Mezzo, gdzie w jednym miejscu kupisz sery, wędliny i słodycze, a także zjesz szybki posiłek. W bocznych uliczkach via Pescherie Vecchie czy via Drapperie stoją stragany z warzywami, rybami i lokalnymi wyrobami. To dobre miejsce, by spróbować mortadeli, świeżego parmezanu czy lokalnej focaccii przed większym obiadem.
Co zjeść w Bolonii?
Jeśli lubisz makaron, warto zaplanować pobyt tak, by spróbować kilku dań charakterystycznych dla regionu:
- tagliatelle al ragù – płaskie wstążki z długo duszonym sosem mięsnym,
- tortellini in brodo – małe pierożki w aromatycznym bulionie, często świąteczne danie,
- lasagne verdi – lazania ze szpinakowego ciasta, układana warstwami z ragù, beszamelem i parmezanem,
- mortadela – delikatna wędlina z dodatkiem pistacji, podawana w prostych kanapkach lub w plastrach,
- crescentine / tigelle – małe placki serwowane z wędlinami, serami i pastą z boczku.
Między zabytkami znajdziesz też wiele cukierni i kawiarni. Lodziarnia Cavour przy Piazza Cavour słynie z dużych porcji lodów rozliczanych według rozmiaru kubka, a nie liczby smaków. Kawiarnie takie jak Caffe Terzi czy Caffe Rubik pozwalają spróbować autorskich mieszanek kawy z czekoladą lub nutą pomarańczy.
Parki, arkady i bramy miejskie
Gdy zmęczy cię gęsta zabudowa, możesz zrobić przerwę w Giardini Margherita. Ten park z końca XIX wieku ma 26 hektarów powierzchni, małe jezioro z wysepką i liczne alejki do spacerów lub biegania. Blisko centrum leży też Parco della Montagnola
Miasto otaczało kiedyś kilkunastokilometrowe mury z dwunastoma bramami. Dziś w dobrym stanie przetrwało dziesięć, między innymi Porta Saragozza prowadząca w stronę sanktuarium San Luca, Porta Galliera z bogato zdobioną barokową fasadą czy Porta San Donato z wieżą zakończoną machikułami. Spacer szlakiem bram zajmuje około dwóch godzin i pokazuje, jak duży był średniowieczny obwód miasta.
