Ratyzbona zwiedzanie – co warto zobaczyć w mieście?

Największymi skarbami Ratyzbony są gotycka katedra św. Piotra i średniowieczny Kamienny Most, ale prawdziwy urok miasta tkwi w sieci brukowanych uliczek i tysiącu świetnie zachowanych kamienic. Cała starówka, wpisana na listę UNESCO, to jedno wielkie muzeum architektury pod gołym niebem. W dalszej części znajdziesz szczegółowy opis tras i najważniejszych zabytków, które pozwolą Ci w pełni poczuć ducha tego miejsca.

Dlaczego Ratyzbona zachwyca na każdym kroku?

Położona nad Dunajem Ratyzbona jest czwartym co do wielkości miastem Bawarii i jednym z najstarszych ośrodków miejskich w całych Niemczech. Jej historia sięga blisko 2000 lat wstecz, a ślady rzymskiego fortu Castra Regina są widoczne do dziś. Właśnie od wpadającej tu do Dunaju rzeki Regen wywodzi się niemiecka nazwa Regensburg, a sama osada przez wieki pełniła rolę kluczowego punktu na handlowych szlakach Europy.

Fenomen dzisiejszego wyglądu tkwi w zdarzeniu z końca II wojny światowej. Ratyzbona jako jedno z nielicznych większych miast niemieckich ocalała przed bombardowaniem aliantów. Decyzja zachodniego dowództwa do dziś pozostaje niejasna, zwłaszcza że niedaleko zniszczono fabrykę samolotów Messerschmitt. Dzięki temu historyczna tkanka miejska przetrwała w stanie niemal nienaruszonym, co w 2006 roku doceniło UNESCO, wpisując starówkę na swoją prestiżową listę światowego dziedzictwa. Trzon wpisu stanowi blisko 1500 obiektów, z czego około 1000 znajduje się na ścisłym obszarze dawnego centrum.

Serce średniowiecza – katedra i kamienny most

Dwa obiekty od razu przykuwają wzrok i stanowią wizytówkę Ratyzbony. Są to potężna katedra św. Piotra oraz spinający brzegi Dunaju Kamienny Most. To od nich najlepiej rozpocząć zwiedzanie, bo w promieniu kilkuset metrów od przeprawy i świątyni skupia się większość najcenniejszych zabytków.

Królewska katedra św. Piotra

Katedra, nazywana przez miejscowych po prostu Domem, jest jedynym przykładem czystego gotyku francuskiego w całej Bawarii. Jej budowa ruszyła po pożarze romańskiej świątyni w drugiej połowie XIII wieku i ciągnęła się przez ponad 250 lat. Dwie charakterystyczne wieże ukończono stosunkowo niedawno, bo dopiero w XIX stuleciu. Dzięki uniknięciu zniszczeń wojennych, w świątyni zachowały się oryginalne witraże z lat 1310-1450. Jeden z nich, umieszczony w południowej części, przedstawia patrona miasta – św. Piotra – dzierżącego tradycyjne klucze.

Wnętrze robi monumentalne wrażenie, a jego dominantą są zainstalowane w 2009 roku organy, które są największymi wiszącymi organami świata. Podczas niedzielnych mszy o godzinie 10:00 akompaniuje im chór Regensburger Domspatzen, czyli słynne Wróble z Ratyzbony – jeden z najstarszych chłopięcych chórów na globie. W kryptach spoczywają groby biskupów, a uwagę przykuwa XIII-wieczny relikwiarz.

Bezpośrednio z katedry można przejść do mieszczącego się w Pałacu Biskupa skarbca katedralnego (Domschatz). Kolekcja szczyci się niezwykłymi średniowiecznymi wyrobami ze złota i kamieni szlachetnych. Do najcenniejszych eksponatów należy XIV-wieczny relikwiarz motyla oraz skrzynka zdobiona 11 000 złotych elementów.

Kamienny Most i widok na miasto

Przeprawa na Dunaju, zbudowana w rekordowym tempie zaledwie 11 lat (1135-1146), przez osiem stuleci była jedynym mostem w Ratyzbonie. Mierzący 338 metrów długości obiekt wzorowano na moście Trajana w Rzymie i do dziś stanowi arcydzieło średniowiecznej inżynierii. Jego istnienie definiowało handlowe znaczenie miasta na szlaku z Wiednia do Ulm, a tędy właśnie przechodzili rycerze zmierzający na drugą i trzecią krucjatę.

Dziś jest to wyłącznie przeprawa piesza, z której rozpościera się fantastyczna panorama na historyczne domy, wieże i katedrę. Z trzech wież broniących niegdyś mostu ocalała tylko jedna – Wieża Mostowa na południowym brzegu. Inne przepadły podczas oblężenia przez Szwedów w trakcie wojny trzydziestoletniej oraz w czasie wojen napoleońskich. Obok wieży stoi Salzstadel, czyli dawny magazyn soli z lat 1616-1620, gdzie dziś działają różnorodne wystawy, w tym centrum dotyczące wpisu na listę UNESCO.

Spacer szlakiem patrycjuszy, rzymian i legend

Odchodząc od głównego traktu turystycznego między mostem a katedrą, warto zagłębić się w plątaninę wąskich przejść i zaułków. To tam kryje się dusza miasta zbudowanego przez bogatych kupców.

Ratyzbona zyskała przydomek „najbardziej na północ wysuniętego miasta Włoch” właśnie z powodu ogromnej liczby domów w formie wysokich wież, które kupcy przywieźli jako modę znad Morza Śródziemnego.

Stary Ratusz i Nieustający Sejm

Nie ma w Ratyzbonie budowli ważniejszej dla historii Niemiec niż Stary Ratusz. Jego trzon stanowi 55-metrowa wieża z 1260 roku, a najważniejsza część – Sala Rzeszy – gościła obrady Nieustającego Sejmu Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Od 1663 roku aż do upadku Cesarstwa w 1806 roku parlamentariusze podejmowali tu decyzje wobec zagrożenia ze strony Imperium Osmańskiego, co zapoczątkowało zalążki niemieckiego parlamentaryzmu. Obecność ambasadorów i ministrów zmieniła miasto w intelektualny tygiel, choć dla budżetu oznaczała rozdęte wydatki reprezentacyjne, gdyż przybysze byli zwolnieni z podatków.

Zwiedzanie wnętrz odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w języku angielskim i trwa około 50 minut. Bilet normalny kosztuje 7,50€, a ulgowy 4€. Na trasie znajduje się autentyczna sala tortur z oryginalnymi narzędziami, izba sądowa oraz 300-letnia i wciąż sprawnie działająca waga rynkowa. W pomieszczeniach dominują masywne drewniane stropy i stare freski, a na ścianach można wypatrywać herbu miasta z kluczami św. Piotra.

Rzymski fort Porta Praetoria

Kierując się w stronę rzeki ulicą Unter den Schwibbögen, natkniemy się na masywne bloki kamienne wystające nieco powyżej poziomu gruntu. To pozostałość bramy Porta Praetoria wiodącej do obozu warownego Castra Regina, założonego za panowania Marka Aureliusza. Fort mógł pomieścić kilka tysięcy legionistów strzegących ówczesnej granicy Imperium Rzymskiego. Brama, odkryta przypadkiem dopiero w 1890 roku podczas remontu browaru biskupiego, stanowi wraz z Porta Nigra w Trewirze najstarsze rzymskie ruiny w Niemczech. Dziś przejście wiedzie na dziedziniec Pałacu Biskupa.

Oprócz bramy, w obrębie starówki zachowały się fragmenty murów obronnych przy ulicy Adolph-Kolping-Straße, duży odcinek przy Dr-Martin-Luther-Straße koło Baru Ravel oraz ukryty w podziemnym parkingu przy placu Dachauplatz. Tam, pod halą targową Markthalle, można obejrzeć następny ślad po starożytnych fortyfikacjach.

Dom Goliata i sekrety fasad

Przy ulicy Goliathstraße, nieopodal ratusza, znajduje się Dom Goliata z 1260 roku. Jego fasadę zdobi ogromny fresk o wysokości trzech pięter, namalowany w 1573 roku. Scena przedstawia walkę Dawida z Goliatem przyodzianym w rzymską zbroję. W XVI wieku dekoracje tego typu były w mieście bardzo modne, jednak do naszych czasów przetrwała tylko ta jedna, przez co jest absolutnie unikatowa.

Skarby duchowości – od rokoka po romański portal

Kilka kroków od katedry i głównych ulic handlowych skrywają się świątynie, których wnętrza potrafią kompletnie onieśmielić bogactwem dekoracji. Inne z kolei stawiają na surową, romańską siłę wyrazu.

Kolegiata w Starej Kaplicy

Na dawnym rynku zbożowym Alter Kornmarkt stoi budowla zwana Starą Kaplicą, która w swej obecnej formie jest czystym popisem stylu rokoko. Przebudowa z połowy XVIII wieku, podjęta z okazji 750-lecia istnienia, trwała niemal 30 lat. Lokalni artyści pokryli chór i nawę główną taką ilością stiuków, złotych zdobień i fresków, że wnętrze dosłownie świeci. Wrażenie jest piorunujące, choć dostęp dla zwiedzających bywa ograniczony kutą kratą oddzielającą prezbiterium. Tuż obok stoi barokowy Kościół Karmelitów, gdzie można zobaczyć starą szopkę (krippe).

Romański portal kościoła Szkockiego

Przy zachodniej granicy starego miasta wznosi się surowy kościół św. Jakuba, potocznie zwany Szkockim. Zbudowali go w XII wieku irlandzcy benedyktyni, zwani wówczas w Bawarii „Scoti”. Choć wnętrze jest dość skromne, to unikalnym zabytkiem na skalę europejską jest portal północny (Schottenportal). Jego bogate, tajemnicze rzeźby od wieków budzą kontrowersje badaczy. Najpopularniejsza interpretacja głosi, że dolna połowa bramy przedstawia dwunastu wyrzutków – przestępców, prostytutki czy żonglerów – którym odmówiono wejścia do Królestwa Niebieskiego podczas Sądu Ostatecznego. Aby uchronić bezcenne figury przed wpływem warunków atmosferycznych, zabezpieczono je szklaną taflą.

Bazylika św. Emmerama i duma rodu Thurn und Taxis

W południowo-zachodniej części centrum znajduje się rozległy kompleks, gdzie romańska tradycja splata się z arystokratycznym przepychem. Bazylika św. Emmerama otrzymała tytuł bazyliki mniejszej w 1964 roku, ale jej początki sięgają VIII wieku. W środku panuje stylistyczny miszmasz – od romańskiej krypty po barokowe malowidła sufitowe. Wejście do świątyni jest darmowe. W bocznej nawie znajduje się srebrny relikwiarz św. Dionizego, a wśród licznych nagrobków uwagę przyciąga XIII-wieczne epitafium cesarzowej Hemmy z IX wieku.

Przyległy klasztor benedyktynów w 1812 roku przeszedł w ręce rodu Thurn und Taxis, który dorobił się fortuny na pocztowym monopolu w Świętym Cesarstwie Rzymskim. Ich pałac, liczący ponad 500 pomieszczeń, jest jedną z największych rezydencji świata i podobno ma więcej pokoi niż Pałac Buckingham. Rodzina wciąż w nim mieszka, więc zwiedzanie części apartamentów, krużganków i skarbca jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem. Największą atrakcją pozostaje kolekcja arystokratycznych powozów, która jest największym tego typu zbiorem w Europie.

Mniej znane zakątki i lokalne smaki

Ratyzbona ma do zaoferowania znacznie więcej niż tylko zabytki pierwszej ligi. Niektóre z mniej oczywistych miejsc mają za sobą niezwykle intrygujące opowieści.

Plac Haidplatz – od turniejów do cesarskiego romansu

Jeden z najstarszych placów w mieście, otoczony gęstym pierścieniem historycznych budynków, w średniowieczu był areną turniejów rycerskich. W centralnym punkcie stoi barokowa fontanna Lustiti z 1656 roku. Dominantą architektoniczną jest ceglastoczerwony budynek Neue Waag z XIII wieku, pierwotnie dom patrycjuszy, a później miejska waga. W pobliżu znajduje się Złoty Krzyż (Zum Goldenen Kreuz), dawna oberża, w której zatrzymał się cesarz Karol V. Jego romans z tego pobytu zaowocował narodzinami księcia Juana de Austria – późniejszego pogromcy floty tureckiej pod Lepanto, którego pomnik stoi przy ratuszu. W XIX wieku powstał tu neoklasyczny Thon-Dittmer-Palais z klimatycznym wewnętrznym dziedzińcem i renesansowymi arkadami.

Dzielnica Stadtamhof i wyspiarski browar

Przechodząc Kamienny Most na drugi brzeg, znajdziemy się w Stadtamhof. Ta część miasta aż do XX wieku nie była wyspą, a odcięto ją kanałem regulującym przepływ Dunaju. Historycznie była to niezależna gmina Bawarii, często niszczona przez wojska oblegające twierdzę. Tuż za mostem stoi Szpital św. Katarzyny z XIII wieku, przy którym od średniowiecza działa najstarszy miejski browar Spitalbrauerei. Dziś funkcjonuje on jako ogródek piwny Spitalgarten oferujący jeden z najlepszych widoków na panoramę starego miasta. Główna ulica dzielnicy wyróżnia się kolorowymi fasadami i przypomina szerokie, paryskie bulwary.

Będąc przy moście, nie sposób pominąć Historische Wurstkuchl – małego domku, który od czasów budowy przeprawy w 1135 roku serwuje kiełbaski. Dzisiejszy budynek ma „zaledwie” około 500 lat, ale według archeologów zachował gabaryty swojego XII-wiecznego poprzednika.

Jak spojrzeć na miasto z góry?

Nizinna zabudowa Ratyzbony sprawia, że widok z wieży czy tarasu jest w stanie ukazać morze czerwonych dachów i ukryte dziedzińce. Do wyboru są przynajmniej trzy sprawdzone lokalizacje.

Aby ogarnąć wzrokiem całą starówkę, warto rozważyć wejście na wieżę. W sezonie letnim (od ostatniego weekendu marca do ostatniego weekendu października) udostępniona jest wieża w barokowym kościele św. Trójcy. To pierwsza protestancka świątynia w Ratyzbonie, zbudowana w latach 1627-1631. Na górę wiedzie osiem pięter schodów, czasem dość stromych i niskich. Panorama z tego miejsca uznawana jest za absolutnie najlepszą i najszerszą w mieście. Nieco łatwiejszą i darmową alternatywą są ogólnodostępne tarasy restauracyjne na dachu Galerii Kaufhof. Choć widok na dalsze budynki jest tam nieco ograniczony, to pobliską katedrę św. Piotra mamy dosłownie na wyciągnięcie ręki, podobnie jak plac Neupfarrplatz.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Ratyzbona jest miastem na tyle zwartym, że główna stacja kolejowa Regensburg Hbf leży zaledwie kilometr od centrum. Wszystkie najważniejsze atrakcje znajdują się w zasięgu krótkiego, pieszego spaceru i nie ma potrzeby korzystania z transportu publicznego. Aby w pełni wczuć się w atmosferę, warto regularnie zbaczać z głównych szlaków i zaglądać w ciche dziedzińce oraz przejścia między kamienicami.

Optymalny czas na poznanie Ratyzbony to pełne dwa dni. Jeden dzień pozwala w dynamicznym tempie zobaczyć katedrę, most i ratusz, ale dopiero drugi poranek daje szansę na spokojne odkrycie bocznych uliczek, wizytę w Stadtamhof czy dłuższy odpoczynek w którymś z nabrzeżnych ogródków. Poranne słońce najlepiej oświetla detale architektoniczne fasady katedry i portalu kościoła św. Jakuba, a wieczorna iluminacja podkreśla magię Kamiennego Mostu.

Oficjalny punkt informacji turystycznej znajduje się w budynku Starego Ratusza pod adresem Rathausplatz 4. Oprócz bezpłatnych map i materiałów w języku angielskim, to właśnie tam należy zakupić bilety na zwiedzanie Sali Rzeszy oraz dowiedzieć się o godzinach wycieczek z przewodnikiem. Jeśli podróżujesz samochodem, przygotuj się na parkowanie poza ścisłą starówką. Wygodne i dobrze oznaczone parkingi piętrowe znajdują się na obrzeżach, a pewną liczbę darmowych miejsc z ograniczeniem czasowym można upolować na wyspie przy ulicy Am Protzenweiher.

Osoby zainteresowane podwrocławską wycieczką mogą dotrzeć do Ratyzbony w około 6 godzin jazdy samochodem, a najwygodniejszą opcją dla turystów z Polski jest lot do Monachium i stamtąd podróż pociągiem, która trwa mniej więcej półtorej godziny. Przy zakupie biletów kolejowych opłaca się wykorzystać specjalny system taryfowy Bawarii, gdzie za każdego dodatkowego pasażera dopłaca się znacząco mniej.