Görlitz zwiedzanie – co warto zobaczyć w mieście?

Görlitz oferuje jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych i renesansowych centrów miejskich w Niemczech – znajdziesz tu ponad 4000 zabytkowych budynków, unikatowe domy halowe kupców oraz słynne plany filmowe z produkcji nagrodzonych Oscarami. Spacerując brukowanymi uliczkami, odkryjesz również malownicze położenie nad Nysą Łużycką i bezpośrednie sąsiedztwo polskiego Zgorzelca. Poznaj nasz przewodnik po najciekawszych atrakcjach i zaplanuj wizytę w mieście, które czasem porównuje się do planu filmowego bez konieczności budowania dekoracji.

W Görlitz przetrwało kilkanaście domów halowych – potężnych kupieckich kamienic z przestronnymi halami i sklepieniami krzyżowymi, do których można było wjechać wozem konnym. Ich unikalność sprawiła, że miasto ubiega się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Jak sprawnie dotrzeć do Görlitz i gdzie zostawić auto?

Podróż do miasta z Polski nie nastręcza trudności. Z Wrocławia dojedziesz tu samochodem w około dwie godziny, kierując się na Zgorzelec. Miasto styka się z polsko-niemiecką granicą, a po minięciu mostu nad Nysą Łużycką znajdziesz się w jego sercu. Jeśli wolisz kolej, bezpośrednie połączenia z Jeleniej Góry oraz Wrocławia doprowadzą cię na secesyjny dworzec główny, a przejazd na odcinku Zgorzelec – Görlitz jest bezpłatny.

Centrum obsługuje kilka parkingów miejskich działających w systemie „Görlitzer Parking”. Najwygodniejszy dla zwiedzających starówkę jest wielopoziomowy City Center – Frauentor, położony tuż przy Grubej Wieży i Kaufhausie. Za dobę postoju zapłacisz około 10 euro. Pamiętaj, że w wielu kawiarniach i mniejszych lokalach gastronomicznych płatność kartą może być niedostępna, a bankomaty ulokowane są rzadko – solidna porcja gotówki okaże się zbawienna.

Planując przyjazd, warto też rozważyć pozostawienie auta po polskiej stronie w Zgorzelcu i pieszą przeprawę przez Most Staromiejski. Ten otwarty w 2004 roku obiekt przeznaczony jest wyłącznie dla pieszych i od razu prowadzi pod majestatyczne wieże kościoła św. Piotra i Pawła.

Dlaczego spacer po Starym Mieście wywołuje takie wrażenie?

Fenomen Görlitz polega na tym, że miasto przetrwało II wojnę światową praktycznie bez zniszczeń. Podczas gdy wiele innych niemieckich ośrodków legło w gruzach, tutaj uszkodzone zostały jedynie mosty na Nysie. Dzięki temu dzisiejsza starówka nie jest powojenną rekonstrukcją, lecz autentycznym organizmem architektonicznym, gdzie gotyckie mury sąsiadują z renesansowymi szczytami i barokowymi detalami, a całości dopełniają eleganckie secesyjne fasady z początku XX wieku.

Od czego zacząć poznawanie zabytkowego centrum?

Sercem miasta jest Rynek Dolny (Untermarkt), otoczony imponującymi kamienicami dawnych sukienników i kupców. Znajdująca się tu Waga Miejska przypomina o handlowej potędze, a reprezentacyjny Stary Ratusz z XVI-wiecznym posągiem Temidy przyciąga uwagę nietypowym detalem – bogini sprawiedliwości ma odsłonięte oczy. Miało to manifestować jawność i uczciwość tutejszych sądów.

Tuż obok stoi Nowy Ratusz, neorenesansowy gmach z 1903 roku. Na jego ścianie wypatrzysz herby sześciu miast Górnołużyckiego Związku: Bautzen, Kamenz, Lubań, Löbau, Zittau i Görlitz. To najlepsze miejsce, by wyobrazić sobie skalę wpływów i bogactwa, jakim cieszyło się średniowieczne mieszczaństwo.

Koniecznie podejdź do Łuku Szeptów pod numerem 22. To półkolisty portal o niezwykłej właściwości akustycznej – słowo wypowiedziane szeptem w jednym końcu łuku jest doskonale słyszane po drugiej stronie. Osoba stojąca pośrodku nie usłyszy jednak nic. Takie detale sprawiają, że nawet krótki spacer staje się wyprawą w przeszłość.

Domy halowe – architektoniczna wizytówka handlu

Spacerując między Rynkiem Dolnym a Rynkiem Górnym ulicą Brüderstraße, mija się fasady budowli, które w innych miastach po prostu nie istnieją. Domy halowe to przestronne, reprezentacyjne siedziby kupców, gdzie na parterze znajdowała się ogromna hala ze sklepieniami krzyżowymi. To właśnie tam eksponowano towary bez względu na aurę, a sam wóz konny mógł wjechać wprost do środka budynku.

Współcześnie należą one głównie do prywatnych właścicieli i są zamknięte dla odwiedzających, jednak jest kilka wyjątków. Bezpłatnie zajrzysz do surowego, nieodnowionego jeszcze wnętrza przy Brüderstraße 9. Natomiast najsłynniejszym domem halowym pozostaje Schönhof – najstarszy mieszczański dom w mieście z XV wieku, rozpoznawalny po charakterystycznej czerwonej fasadzie. Urządzone w nim Muzeum Śląskie pozwala zobaczyć oryginalne, drewniane stropy z epoki oraz malowidła ścienne.

Które miejsca związane z kinem trzeba odwiedzić?

Nienaruszona historyczna tkanka Görlitz od lat przyciąga filmowców z Hollywood i Europy. Kręcono tu już ponad 100 produkcji, a aż sześć z nich sięgnęło po Oscary. Największą sławę przyniosło miastu wykorzystanie dawnego domu towarowego Kaufhaus Görlitz jako hotelowego lobby w „Grand Budapest Hotel” Wesa Andersona – to właśnie za tę scenografię film zdobył jedną ze swoich złotych statuetek.

Spacerując ulicami rozpoznasz kadry z „Bękartów wojny” Quentina Tarantino, gdzie Christoph Waltz za rolę drugoplanową otrzymał Oscara, oraz klimatyczną scenerię „Lektora” z Kate Winslet. Miasto przygotowało trasę „Walk of Görliwood”, którą możesz samodzielnie przejść z mapą, podążając śladem żeliwnych gwiazd wmurowanych w bruk. Dla fanów kina dostępne są też wycieczki z przewodnikami, którzy pokazują konkretne lokacje i opowiadają kulisy powstawania ujęć.

W budynku Brązowego Jelenia przy Rynku Dolnym od razu dostrzeżesz znajomą fasadę – pojawiła się w „Grand Budapest Hotel”, „W 80 dni dookoła świata” oraz „Młodym Karolu Marksie”. Ta wielość filmowych wcieleń pojedynczej kamienicy najlepiej obrazuje, jak wszechstronną scenografią dysponuje miasto. Całość kinowego fenomenu zyskuje dzięki temu własną, nieoficjalną nazwę – Görliwood.

Jakie jeszcze oprowadzania tematyczne są dostępne?

Dla osób, które chcą zejść z utartego szlaku, miejscowa organizacja turystyczna przygotowała rozmaite spacery specjalistyczne. Można wybrać się na trasę śladami sukienników, podczas której odkrywa się fascynujący świat farbiarzy i tkaczy oraz poznaje roślinę zwaną urzetem barwierskim, z której pozyskiwano niebieski indygo. To właśnie ten pigment przez stulecia generował bogactwo tutejszych rodów kupieckich.

Dla rodzin z dziećmi przygotowano oprowadzanie pełne legend o mnichu w chodakach czy trójnogim psie. Zupełnie inny klimat oferuje kostiumowy spacer z kupcem Frenzlem, który około 1500 roku należał do najbogatszych obywateli i sfinansował budowę własnego kościoła. Przewodnik w historycznym stroju opowie o jego wpływowych działaniach, konkurencji handlowej oraz pobożności.

Interesującą opcją jest też secesyjny spacer śladami Maxa Hansa Kühne i Bernharda Sehringa. W trakcie dwugodzinnej wędrówki można podziwiać Halę Miejską, budynki bankowe oraz Nową Synagogę – zachowaną pomimo Nocy Kryształowej, co w Saksonii jest przypadkiem odosobnionym.

Jakie punkty widokowe i wieże obronne oferuje miasto?

Görlitz bywa nazywane miastem wież. Ich sylwetki dominują w panoramie i świadczą o dawnej potędze fortyfikacji. Najwyższa, Wieża Reichenbach, mierzy 51 metrów; w jej wnętrzu umieszczono wystawę historyczną opisaną także po polsku, a po wspięciu się na taras zobaczysz dachy starówki i zakole Nysy Łużyckiej.

Jeszcze potężniejsze wrażenie robi Gruba Wieża – jej mury w dolnych partiach przekraczają grubość pięciu metrów. Wzniesiono ją około 1250 roku i od tamtej pory jest najmasywniejszą strażnicą byłego zespołu obronnego. Spoglądając na nią z perspektywy ulicy, łatwo wyobrazić sobie trud szturmujących wojsk. Nieco na uboczu stoi Wieża Mikołaja, najstarsza z całej trójki – surowa, kamienna, pamiętająca początki obwarowań.

Dobrym uzupełnieniem panoramy jest wspinaczka na Wieżę Ratuszową. Pokonując 191 schodów, dotrzesz na wysokość około 60 metrów. To właśnie na jej fasadzie umieszczono dwa niezwykłe zegary – na jednym widnieje głowa strażnika, który według legendy zasnął podczas pożaru, a teraz co minutę otwiera świecące pomarańczowo oczy. Drugi zegar wskazuje fazy Księżyca, a powyżej niego czuwa złoty lew, heraldyczny symbol Görlitz.

Co można zobaczyć poza zabytkowym centrum?

Choć architektura starówki jest magnesem dla większości przyjezdnych, okolice Görlitz oferują również bogactwo przyrodnicze. Na południe od miasta rozciąga się Jezioro Berzdorfer See powstałe w wyrobisku dawnej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego. Ten akwen o powierzchni blisko 1000 hektarów otacza szesnastokilometrowa asfaltowa trasa rowerowa, idealna na rodzinną wycieczkę. Wzdłuż niej rozmieszczono liczne plaże, punkty gastronomiczne i wypożyczalnie sprzętu wodnego.

Berzdorfer See stało się jednym z najlepszych przykładów udanej rekultywacji terenów poprzemysłowych na Łużycach. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu pracowały tu ogromne maszyny górnicze, a dziś kąpią się w nim żeglarze i rowerzyści wodni.

Nad północną częścią jeziora góruje Landeskrone – wygasły wulkan o wysokości 420 m n.p.m. Na jego szczyt prowadzą łagodne ścieżki spacerowe, a spod samego podnóża można dotrzeć tam w około dwadzieścia minut marszu. Na górze, obok restauracji i hotelu, wznosi się bezpłatna wieża widokowa z imponującą panoramą. Przy dobrej przejrzystości powietrza dostrzeżesz stąd nie tylko całe Görlitz i jezioro, ale nawet oddalone Karkonosze.

W granicach miasta znajduje się również Park Miejski z placem zabaw dla dzieci i zabytkową kolejką wąskotorową, będąca repliką kultowego parowozu Adler. Przejazd trwa kilkanaście minut i objeżdża wyznaczoną pętlę wokół terenów rekreacyjnych. Niedaleko stąd do Hali Miejskiej oraz Muzeum Przyrodniczego im. Senckenberga, które w przystępny sposób opowiada o biologii gleby oraz faunie i florze Łużyc, prezentując także żywe okazy w tropikalnej strefie piwnic.

Osoby postronne omijają niekiedy cmentarz przy kościele św. Mikołaja, a to błąd. Na tym najstarszym miejscu pochówku w mieście przetrwało ponad 600 barokowych nagrobków. Znajduje się tu również skromny grób Jakuba Böhmego – mistyka i filozofa, którego dzieła wpłynęły na późniejszą europejską myśl. W pobliżu znajduje się także krematorium z tarasem, z którego rozpościera się ładny widok na starówkę.