Bańska Szczawnica – zwiedzanie, atrakcje, co warto zobaczyć?

Bańska Szczawnica to zabytkowe miasto górnicze wpisane w 1993 roku na listę UNESCO, które najlepiej zwiedzać od skansenu górniczego i Placu Trójcy Świętej. To miejsce łączy podziemne sztolnie, renesansowe kamienice, zamki i bliskość Gór Szczawnickich. W tym artykule znajdziesz plan zwiedzania, ceny biletów, wskazówki dojazdowe oraz sprawdzone miejsca na nocleg i posiłek.

Dlaczego warto odwiedzić Bańską Szczawnicę?

To miasto leży w sercu Gór Szczawnickich, w zagłębieniu powstałym po zapadnięciu się dawnego wulkanu. Takie położenie dało mu coś więcej niż tylko atrakcyjne widoki – pod ziemią przez setki lat kryły się złoża srebra i złota. Pierwsza pisemna wzmianka o tych terenach pochodzi z 1156 roku, a już w 1238 roku miejscowość uzyskała status wolnego miasta królewskiego. Dzięki górnictwu stała się jednym z najbogatszych ośrodków w tej części Europy. W 1993 roku trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Spacer po historycznym centrum pozwala dostrzec ślady dawnej świetności niemal na każdym kroku – od renesansowych kamienic po zabytki związane z pracą górników. Mimo dużej wartości turystycznej nie ma tu tłoku, a miasto zachowuje spokojny, górski charakter. Wiele osób przyjeżdża na weekend, by połączyć zwiedzanie z odpoczynkiem nad tajchami albo w termach.

W rekordowym 1690 roku wydobyto tu ponad 600 kg złota i 29 ton srebra.

Jak zaplanować zwiedzanie i co zobaczyć w Bańskiej Szczawnicy?

Na wygodne poznanie miasta warto zarezerwować co najmniej dwa dni. Pierwszego dnia dobrze rozpocząć od skansenu górniczego, a popołudnie przeznaczyć na spacer po historycznym centrum. Drugi dzień można spędzić na okolicznych wzgórzach, w ogrodzie botanicznym i przy zbiornikach wodnych. Jeśli planujesz krótszy pobyt, uwzględnij w planie najważniejsze punkty:

• skansen górniczy z podziemną trasą,
• Plac Trójcy Świętej z kolumną morową,
• Stary Zamek i Nowy Zamek,
• barokową kalwarię na wzgórzu Scharfenberg,
• ogród botaniczny z sekwojami,
• tajchy, czyli dawne zbiorniki wodne.

Skansen górniczy i podziemne sztolnie

Największą atrakcją tego miasta jest skansen górniczy, znany pod słowacką nazwą Banské muzeum v prírode. Zwiedzanie odbywa się w grupach o pełnych godzinach i trwa około półtorej godziny. Trasa prowadzi przez sztolnie Bartłomiej i Jan, które są częścią szybu Ondrej. Ten dawny szyb ma aż 432 metry głębokości i 14 poziomów, ale turyści poruszają się po dwóch górnych kondygnacjach, maksymalnie 50 metrów pod powierzchnią. Do przejścia jest około półtora kilometra wąskich korytarzy.

Na zwiedzanie podziemnej trasy przeznacz około półtorej godziny – do pokonania jest ponad kilometr korytarzy, a przed wejściem otrzymasz kask, ochronny płaszcz i latarkę.

Przed wejściem każdy dostaje kask, ochronny płaszcz i górniczą latarkę. W podziemiach kapie woda, a stropy bywają nisko, więc taki strój okazuje się potrzebny. Na trasie zobaczysz między innymi kierat, do którego zaprzęgano konie, dawne pompy odwadniające i pozostałości podziemnej kolejki. W 1627 roku w tutejszych kopalniach po raz pierwszy zastosowano proch strzelniczy do kruszenia skał. Wcześniej górnicy posługiwali się kilofami, młotami i ogniem.

Skansen działa od 1974 roku i ma kameralny charakter. Przewodnicy opowiadają po słowacku, a interaktywnych eksponatów jest niewiele. Dzieciom od około czwartego roku życia trasa zwykle się podoba, choć młodsze mogą się nudzić. Ceny orientacyjne z 2020 roku to 20 euro za bilet rodzinny i 1 euro za wstęp dla dziecka w wieku 4–6 lat. Przed wizytą sprawdź aktualny cennik, ponieważ stawki mogły się zmienić.

Plac Trójcy Świętej i historyczne centrum

Centrum miasta skupia się wokół Placu Trójcy Świętej, nazywanego po słowacku Námestie Svätej Trojice. Pośrodku stoi barokowa kolumna morowa z XVIII wieku, ustawiona po ustąpieniu epidemii dżumy. Wokół placu wznoszą się renesansowe i barokowe kamienice, a przy północnej pierzei gotycki kościół św. Katarzyny. Świątynię budowano w latach 1488–1491 i do dziś zachowała fragmenty średniowiecznych fresków.

Główna ulica Kammerhofska prowadzi od placu w stronę dawnych budynków górniczych. Warto zajrzeć do Kammerhofu, gdzie mieściła się siedziba zarządu kopalń, a dziś działa muzeum górnictwa i edukacji. Przy bocznych uliczkach znajdziesz antykwariaty, kawiarnie i małe sklepy z pamiątkami. Wieczorem centrum pustoszeje, więc to dobry moment, by zobaczyć zabytki w spokoju.

Stary Zamek i Nowy Zamek

Stary Zamek powstał z przebudowy XIII-wiecznego kościoła farnego Najświętszej Marii Panny. W XVI wieku otoczono go murami, bastionami i fosą, tworząc fortecę na wypadek najazdów tureckich. W środku znajduje się muzeum z ekspozycjami o dziejach miasta, dawnym rzemiośle i tradycjach górniczych. Z wieży rozciąga się panorama całej doliny.

Nowy Zamek wzniesiono w latach 1564–1571 jako sześciokondygnacyjną wieżę obserwacyjną. Pełnił funkcję punktu obronnego, z którego strażnicy wypatrywali zagrożenia. Dziś mieści się tu wystawa poświęcona walkom z Imperium Osmańskim oraz dawnej broni. Wejście na górę pozwala spojrzeć na miasto z innej perspektywy.

Kalwaria, ogród botaniczny i tajchy

Barokowa kalwaria na wzgórzu Scharfenberg powstała w latach 1745–1751 z fundacji bogatych górników i mieszczan. Składa się z 17 stacji, trzech kościołów, Świętych Schodów i Bożego Grobu. Po remoncie zakończonym po 2008 roku znów jest jednym z najczęściej odwiedzanych punktów w okolicy. Droga na wzgórze zajmuje kilkanaście minut, a z góry widać całą kalderę.

Ogród botaniczny przy dawnej Akademii Górniczej zajmuje 3,5 hektara. Zakładano go w latach 1838–1839 i rośnie w nim około 220 gatunków drzew. Największe wrażenie robią sekwoje olbrzymie, których pnia nie obejmie nawet kilka osób. To dobre miejsce na krótki odpoczynek po zwiedzaniu podziemi.

W okolicy miasta znajdują się tajchy, czyli sztuczne zbiorniki wodne budowane na potrzeby górnictwa. Najstarsze z nich, jak Velka Vodarenska i Červená Studňa, powstały najpóźniej na początku XVI wieku. Dziś służą jako kąpieliska i punkty spacerowe. Woda w Velkej Vodarenskiej ma charakterystyczny turkusowy kolor.

Jak dojechać do Bańskiej Szczawnicy?

Samochodem z południowej Polski dojedziesz tu w około 4–5 godzin. Z Krakowa to dystans około 265 kilometrów, ale górskie drogi i ograniczenia prędkości wydłużają czas przejazdu. Jeśli jedziesz od strony Bańskiej Bystrzycy, wykup słowacką winietę – dzięki niej pokonasz trasę w około 30 minut. Bez winiety objazd trwa prawie pół godziny dłużej. Elektroniczną winietę kupisz online w systemie eZnamka albo na stacjach benzynowych, a orientacyjna cena 10-dniowej winiety w 2020 roku to 10 euro.

Do miasta można też dotrzeć pociągiem z przesiadką na przykład w Zvoleniu. Stacja kolejowa leży około 2 km od centrum. W weekendy nie kursuje tu komunikacja miejska, dlatego z większym bagażem wygodniej skorzystać z taksówki lub auta. Parkingi w mieście bywają płatne, a stawka sięga 4 euro za 3 godziny postoju. Hotele i pensjonaty najczęściej udostępniają gościom własne miejsca.

Gdzie zjeść i przenocować w Bańskiej Szczawnicy?

Kuchnia w mieście opiera się na prostych słowackich daniach – haluškach z bryndzą, zupach, gulaszach i knedlach. Na kawę i deser warto zajrzeć do Kaviareň Zlaté Časy albo Divnej Pani, które mają kameralny klimat. Na obiad dobrze sprawdza się Black M przy centrum oraz Koliba Štiavnická Anča nieco poza miastem, znana z solidnych porcji i rozsądnych cen. Wieczorem można odwiedzić browar ERB, gdzie obok lokalnego piwa serwowany jest gulasz z knedlami.

Baza noclegowa obejmuje zarówno zabytkowe pensjonaty, jak i nowoczesne apartamenty. Penzión na Kopci stoi na wzgórzu i zapewnia widok na całe miasto, a do centrum schodzi się leśną ścieżką w kilkanaście minut. Hotel Glaus mieści się blisko starówki i łączy komfort z historycznym otoczeniem. Dla dorosłych podróżnych ciekawą opcją jest butikowy hotel ERB – Adults Only w dawnym browarze, z basenem. Większe grupy mogą wynająć Domček na Staromestskej, który oferuje dwie sypialnie, kuchnię i dwa miejsca parkingowe.

Rezerwując nocleg, sprawdź, czy obiekt ma własny parking. Położenie na wzgórzu daje ładne widoki, ale wąskie uliczki potrafią być męczące dla kierowców. W sezonie letnim ceny rosną, dlatego wcześniejsza rezerwacja zwykle się opłaca. Poza sezonem miasto bywa bardzo spokojne, a część lokali gastronomicznych działa w krótszych godzinach.

Jak przygotować się do wyjazdu?

To miasto jest stosunkowo kameralne, dlatego dwa dni w zupełności wystarczą na główne atrakcje. Jeden dzień przeznacz na skansen i centrum, drugi na kalwarię, ogród botaniczny lub odpoczynek nad tajchami. Jeśli chcesz również pochodzić po okolicznych szlakach, zaplanuj trzeci dzień.

Ceny biletów do poszczególnych obiektów bywają różne, a aktualne informacje najlepiej sprawdzać na miejscu lub w oficjalnych źródłach. Warto mieć przy sobie gotówkę w euro, bo część małych kawiarni i sklepów nie przyjmuje kart. W skansenie górniczym zwiedzanie odbywa się o pełnych godzinach, więc dobrze jest pojawić się kilka minut wcześniej.

Podczas zwiedzania podziemi temperatura bywa niższa, a w korytarzach kapie woda. Wygodne buty z nieślizgową podeszwą to podstawa. Kask i płaszcz otrzymasz na miejscu,