Erywań – zwiedzanie, co warto zobaczyć w stolicy Armenii?

Najważniejsze miejsca w Erywaniu to Kaskada, Plac Republiki, Muzeum Ludobójstwa na wzgórzu Cicernakaberd, Błękitny Meczet i Katedra św. Grzegorza Oświeciciela. Stolica Armenii łączy różowy tuf, sowiecki modernizm, stare świątynie i widok na Ararat. Spokojne zwiedzanie można zaplanować na kilka dni, bez ograniczania się do trasy w jedną dobę.

Co warto wiedzieć o Erywaniu?

Erywań powstał jako Erebuni w 782 roku p.n.e., dlatego Ormianie zaliczają go do najstarszych miast świata. Współczesna stolica leży w dolinie rzeki Hrazdan i na otaczających ją wzgórzach. Jej centrum ma układ zbliżony do szachownicy, szerokie aleje oraz niemal owalny system obwodnic.

Charakter miasta tworzy przede wszystkim różowy tuf wulkaniczny. Ten materiał wykorzystano przy budowie wielu gmachów publicznych, kościołów i placów. Plan urbanistyczny w latach 20. i 30. XX wieku opracował Aleksander Tamanian, którego projekty nadal wyraźnie widać w śródmieściu.

Erywań najlepiej poznaje się bez pośpiechu. Jedni spędzą tu dwa dni, inni cały tydzień – oba warianty pozwalają poczuć rytm miasta.

Latem temperatury mogą dochodzić do 40°C, a zimą pojawiają się chłód i śnieg. Najprzyjemniejsze warunki zwykle występują w maju i czerwcu oraz we wrześniu i październiku. Do przemieszczania się po centrum przydają się metro, autobusy i marszrutki, czyli lokalne minibusy.

Jakie atrakcje Erywania zobaczyć w centrum?

Najważniejsze punkty można połączyć w pieszą trasę. Warto zacząć przy Kaskadzie, zejść w stronę Opery, przejść przez Plac Wolności, a następnie skierować się na Plac Republiki i dalej ku południowej części miasta.

Kaskada

Kaskada to najbardziej rozpoznawalny obiekt Erywania. Kompleks tworzy niemal 600 schodów na pięciu kondygnacjach, które łączą centrum ze wzgórzem na północ od miasta. Tarasy zdobią fontanny, kwietniki, rzeźby, płaskorzeźby i ormiańskie chaczkary.

Wewnątrz znajdują się schody ruchome oraz sale wystawowe Muzeum Sztuki Cafesijana. Na szczyt można wejść pieszo albo skorzystać z przejazdu wewnątrz budowli. Z górnych tarasów widać centrum, Park Zwycięstwa i – przy dobrej pogodzie – Ararat o wysokości 5137 m n.p.m. Najlepsze światło pojawia się krótko przed zachodem słońca.

Plac Wolności i Opera

Plac Wolności, nazywany też Placem Opery, otacza zaokrąglony gmach Narodowej Opery i Baletu. Budynek zaprojektował Tamanian, a jego otwarcie nastąpiło w 1933 roku. Późniejsze rozbudowy z 1940 i 1953 roku nadały mu obecny wygląd.

W pobliżu działają kawiarnie, a między drzewami znajduje się niewielkie Jezioro Łabędzie. To spokojne miejsce na odpoczynek po wejściu na Kaskadę – szczególnie w ciepłe popołudnie.

Plac Republiki

Plac Republiki jest symbolicznym sercem stolicy. Tamanian zaprojektował go w latach 20. XX wieku, a przestrzeń otacza siedem budynków w stylu neoklasycystycznym, wykonanych głównie z różowego tufu. Mieszczą się tu między innymi siedziby rządu, ministerstw, Poczty Głównej, hotelu Armenia Marriott oraz gmach muzealny.

W tym ostatnim działają Muzeum Historii Armenii i Galeria Narodowa. Pierwsza placówka prezentuje zbiory archeologiczne, etnograficzne, numizmatyczne i historyczne. Druga gromadzi malarstwo, grafikę oraz rzeźbę artystów armeńskich, rosyjskich i europejskich.

Letnie wieczory przyciągają mieszkańców na pokazy tańczących fontann. Muzyka i światło ożywiają plac po zmroku, a podświetlone fasady wyglądają wtedy bardziej efektownie niż za dnia.

Jakie miejsca przypominają o historii Armenii?

Erywań nie jest wyłącznie miastem placów i tarasów widokowych. W jego przestrzeni znajdują się miejsca związane z chrześcijaństwem, pamięcią o ludobójstwie oraz wielokulturową przeszłością regionu.

Cicernakaberd i Muzeum Ludobójstwa

Na wzgórzu Cicernakaberd znajduje się pomnik i Muzeum Ludobójstwa. Kompleks upamiętnia masakrę Ormian w Imperium Osmańskim w latach 1915–1917. Liczbę ofiar Ormianie szacują nawet na 1,5 miliona osób.

Centralnym elementem założenia jest obelisk oraz krąg dwunastu pochylonych bloków. W jego środku płonie wieczny ogień, przy którym odwiedzający składają kwiaty. Muzeum znajduje się pod ziemią i przedstawia wydarzenia w uporządkowany, rzeczowy sposób. Wstęp na teren wzgórza oraz do placówki jest bezpłatny.

Katedra św. Grzegorza Oświeciciela

W pobliżu stacji metra Zorawar Andranik wyróżnia się Katedra św. Grzegorza Oświeciciela. Otwarto ją w 2001 roku, w 1700. rocznicę przyjęcia chrześcijaństwa przez Armenię jako religii państwowej.

Kompleks zbudowano z tufu i podzielono na główny kościół oraz dwie mniejsze kaplice. Świątynia ma 54 metry wysokości, a główna sala mieści 1700 wiernych. Jej forma nawiązuje do tradycyjnej architektury ormiańskiej, choć sama budowla jest współczesna.

Błękitny Meczet

Błękitny Meczet powstał w 1765 roku i pozostaje jedyną muzułmańską świątynią w Armenii. W czasach radzieckich mieściło się tu miejskie muzeum, a później budynek odrestaurowano przy wsparciu Iranu.

Największe wrażenie robią niebieskie mozaiki, ogród i dekorowane wejście. Kopuła ma 20 metrów wysokości, a minaret jest jeszcze wyższy. Zwiedzanie odbywa się w wyznaczonych godzinach, z zachowaniem skromnego stroju.

Gdzie zobaczyć lokalne życie Erywania?

Poza zabytkami dobrze zostawić czas na targi, metro i zwykłe ulice. To właśnie tam widać codzienność miasta, której nie pokazują monumentalne place.

Vernissage

Vernissage to rozległy bazar z pamiątkami, rękodziełem i przedmiotami vintage. Można tu znaleźć ceramikę, stare naczynia, dywany, płócienne torby, metalowe dzbanki oraz ozdoby z motywem granatu. Największy ruch panuje w weekendy.

Ceny bywają negocjowalne, ale targ nie ogranicza się wyłącznie do masowej produkcji. Wśród stoisk trafiają się lokalne wyroby i rzeczy wykonane ręcznie. Na wielu ulicach można też kupić świeżo wyciskany sok z granatów.

GUM Market i erywańskie metro

GUM Market jest miejscem dla osób zainteresowanych smakami Armenii. Sprzedawcy oferują lawasz, suszone owoce, słodką gatę i tak zwanego armeńskiego snickersa. Lawasz wpisano na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Erywańskie metro ma obecnie dziesięć stacji. W części z nich zachowała się monumentalna forma typowa dla infrastruktury radzieckiej. Za przejazd nadal często płaci się plastikowym żetonem, a fotografowanie na stacjach może być ograniczone.

Co zjeść i czego spróbować?

Kuchnia stolicy łączy tradycje armeńskie z szerszymi smakami Kaukazu. W menu często pojawiają się cienkie placki, mięso, świeże zioła, sery, warzywa i granaty.

• lahmajun, czyli cienki placek z mięsnym lub warzywnym nadzieniem,
• jengyalov hac, chleb wypełniony dużą ilością świeżych ziół,
• gata, słodkie tradycyjne ciasto podawane w piekarniach,
• lawasz, używany jako dodatek do dań i samodzielna przekąska.

Warto spróbować też lokalnego wina z Areni oraz brandy produkowanej w stolicy. Fabryka Koniaku Ararat działa od 1887 roku i organizuje zwiedzanie połączone z degustacją. W pobliżu znajduje się także fabryka Noy.

Najlepszy plan na Erywań zostawia miejsce na wieczorny spacer po Placu Republiki, lokalny targ i widok na Ararat.

Jak zaplanować zwiedzanie poza centrum?

Stolica jest dobrą bazą dla krótkich wycieczek. W ciągu jednego dnia można dotrzeć między innymi do świątyni w Garni, monastyru Geghard albo klasztoru Chor Wirap.

Garni wyróżnia się jedyną zachowaną pogańską świątynią w Armenii oraz wąwozem rzeki Azat z bazaltowymi formacjami przypominającymi organy. Geghard, częściowo wykuty w skale, leży w malowniczym wąwozie i jest wpisany na listę UNESCO. Chor Wirap oferuje natomiast jeden z najbardziej znanych widoków na Ararat.

Na dłuższą trasę można wybrać Jezioro Sewan, monastyr Sevanavank, Park Narodowy Dilijan, Noravank albo Eczmiadzyn. W przypadku dalszych miejsc przydaje się samochód, lecz po centrum najwygodniej poruszać się pieszo, metrem lub marszrutką.