Wielkie Tyrnowo – zwiedzanie, co warto zobaczyć?

Plan zwiedzania Wielkiego Tyrnowa najlepiej oprzeć na twierdzy Carewec, starówce z ulicą Gurko, pomniku Asenowiczów oraz cerkwi Czterdziestu Męczenników. To około 70-tysięczne miasto leży nad rzeką Jantrą i często bywa uznawane za jedno z najpiękniejszych w Bułgarii. W artykule znajdziesz szczegóły tras oraz informacje o biletach i dojeździe.

Dlaczego Wielkie Tyrnowo nazywane jest miastem carów?

Miasto pełni obecnie funkcję stolicy obwodu i leży w północno-środkowej części Bułgarii. Od Sofii dzieli je 220 km, od Płowdiwu 200 km, a od Warny nad Morzem Czarnym 220 km. Nazwa Tyrnowo pochodzi od słowiańskiego słowa cierń, natomiast przedrostek Wielkie dodano w 1965 roku, aby podkreślić jego rangę historyczną. W maju odbywa się tu Balkan Folk Fest, barwne święto folklorystycznych zespołów bałkańskich.

Dawna stolica Drugiego Cesarstwa Bułgarskiego bywa nazywana miastem carów, a okres ten trwał od 1185 do 1396 roku. Miasto rozłożone jest na kilku wzgórzach, między którymi płynie rzeka Jantra. Najwyższe z trzech głównych wzniesień to Carewec, a po przeciwnej stronie wąwozu znajduje się wzgórze Trapezica. Na trzecim wzniesieniu, Świętej Górze, działa Uniwersytet im. św. Cyryla i Metodego, jeden z najbardziej prestiżowych w kraju. Na uczelni studiuje 12 000 studentów, a biblioteka gromadzi 400 000 tytułów.

Osadnictwo w tej okolicy sięga 3 tysiąclecia p.n.e., a większą osadę założyli Trakowie w XIII wieku p.n.e. Pod koniec XIV stulecia miasto podbili Turcy, a wyzwolenie nastąpiło w 1877 roku. Te zaszłości widać do dziś w układzie starówki i obecnych tam cerkwiach.

Jak zwiedzać twierdzę Carewec?

Najważniejszy punkt wycieczki to rozległy rezerwat archeologiczno-muzealny na wzgórzu Carewec. Fortyfikacja powstawała od XII wieku i przez cały okres Drugiego Cesarstwa Bułgarskiego pełniła rolę siedziby carów oraz głównej twierdzy kraju. Wejście prowadzi przez jedną z trzech bram, a poza sezonem wstęp bywa bezpłatny. Poniżej wzgórza działa płatny parking.

W trakcie spaceru po obiekcie warto zobaczyć:

• wieżę Baldwina z punktem widokowym na miasto,
• carski pałac z dodatkowym murem i dwiema basztami,
• rezydencję patriarchów z osobną warstwą murów,
• sobór patriarchalny Wniebowstąpienia Pańskiego,
• skałę zabójczą i monastyr przy północnym krańcu wzgórza.

Mury twierdzy Carewec mierzą 1100 metrów długości, 3,5 metra grubości i 10 metrów wysokości, a wewnątrz niegdyś funkcjonowało 470 domów, 23 cerkwie i 4 klasztory.

Mury, carski pałac i wieża Baldwina

Po przejściu bramy głównej większość osób kieruje się najpierw w stronę dobrze zachowanej wieży Baldwina. Z jej okolic widać zarówno masywne obwarowania, jak i dolinę Jantry. Mur ma grubość do 3,5 metra i góruje nad okolicą na wysokość 10 metrów, co pokazuje skalę średniowiecznych inwestycji.

Carski pałac stał w centralnej części twierdzy i otaczał go dodatkowy mur z dwiema basztami oraz bramami. Obok znajdowała się rezydencja patriarchów bułgarskich, również zamknięta osobną linią umocnień z dwiema wieżami obronnymi. Wewnątrz murów mieszkalnych naliczono około 470 domów, a funkcjonowały tam też 23 świątynie i 4 monastery.

Sobór patriarchalny Wniebowstąpienia Pańskiego

Najwyższy punkt twierdzy zajmuje sobór patriarchalny Wniebowstąpienia Pańskiego. Trójnawowa, krzyżowo-kopułowa świątynia powstała między XIII a XIV wiekiem, ale obecny gmach to rekonstrukcja z 1981 roku. Wnętrze pokrywają nowoczesne freski ukończone w 1985 roku, które przedstawiają rozkwit i upadek Drugiego Cesarstwa Bułgarskiego. Z tego powodu budowla nie jest konsekrowana i pełni rolę muzeum.

Na północnym skraju wzgórza znajduje się skała zabójcza, z której w przeszłości strącano zdrajców. Dziś w jej rejonie stoi monastyr. Spacer w tę część twierdzy pozwala oderwać się od głównego szlaku i spojrzeć na okoliczne zabudowania z mniej uczęszczanej strony.

Sobór patriarchalny pełni funkcję muzeum, a jego freski z 1985 roku nie są typową dekoracją cerkiewną, lecz monumentalną opowieścią o dziejach państwa.

Pokaz „Dźwięk i światło”

Wieczorami twierdza bywa tłem dla multimedialnego widowiska „Dźwięk i światło”. Dramatyczna muzyka, kolorowe światła, lasery i dzwony łączą się w narrację o Drugim Cesarstwie Bułgarskim z lat 1185–1393. Najlepszym punktem obserwacyjnym jest plac przed twierdzą, nazwany na cześć cara Iwana Asena II.

Co zobaczyć na Starym Mieście i nad Jantrą?

Historia Wielkiego Tyrnowa nie kończy się na twierdzy. Wąskie brukowane uliczki starówki, domy z czerwonymi dachami i punkty widokowe nad rzeką Jantrą należą do najczęściej fotografowanych miejsc w mieście. Wiele osób porównuje ten fragment zabudowy do architektury portugalskiego Porto, choć skala miasta jest zdecydowanie mniejsza.

Ulica Gurko i dzielnica Warusza

Ulica Gurko to jedna z głównych arterii starej części miasta. Nosi imię rosyjskiego generała Iosifa Gurko z wojny rosyjsko-tureckiej z lat 1877–1878, która doprowadziła do wyzwolenia Bułgarii spod panowania tureckiego. Przy tej trasie stoją klimatyczne kamienice, a w nich działają hotele i pensjonaty z widokiem na rzekę.

Najbardziej malownicza dzielnica, Warusza, leży bezpośrednio przy Jantrze. Ciasne uliczki ciągną się między domami, restauracjami i małymi warsztatami. W okolicy można spróbować sałatki szopskiej i lokalnych win, ale widok psują liczne opuszczone budynki. Mimo to spacer po tym rejonie daje dobre wyobrażenie o dawnym układzie miasta.

Pomnik Asenowiczów i cerkiew Czterdziestu Męczenników

Charakterystycznym punktem widocznym z wielu miejsc starówki jest pomnik Asenowiczów, zwany też jeźdźcami. Monument powstał w 1985 roku na 800-lecie Drugiego Cesarstwa Bułgarskiego i przedstawia czterech władców – Asena, Piotra, Kałojana oraz Iwana Asena II. Centralny miecz symbolizuje potęgę średniowiecznego państwa, a z okolic pomnika rozciąga się widok na kamienice po drugiej stronie rzeki.

W dzielnicy Asenowa stoi cerkiew Czterdziestu Męczenników. Wzniesiono ją w 1230 roku dla upamiętnienia zwycięstwa pod Kłokotnicą, gdzie car Iwan Asen II pokonał Teodora Komnena, władcę Epiru. Budowla składa się z podłużnej bazyliki z sześcioma kolumnami oraz późniejszego aneksu. Za panowania osmańskiego świątynię zamieniono na meczet, a po 1878 roku wróciła do funkcji cerkwi.

Jakie atrakcje znajdują się poza ścisłym centrum?

Poza twierdzą Carewec i starówką region oferuje kilka miejsc, które uzupełniają pobyt o zabytki sakralne, widoki i muzea. Część z nich leży na drugim brzegu Jantry, część w promieniu kilku kilometrów od miasta.

Twierdza Trapezica

Na wzgórzu po przeciwnej stronie wąwozu znajduje się twierdza Trapezica. Powstała na przełomie XII i XIII wieku i była zamieszkiwana głównie przez ortodoksyjnych kleryków. Po zdobyciu przez Turków popadła w ruinę, a prace restauratorskie ruszyły dopiero pod koniec XX wieku. Obecnie na szczyt można wjechać kolejką linową i zobaczyć odsłonięte fundamenty licznych cerkwi.

Trapezica jest też kolejnym punktem, który po zmroku bywa podświetlany. Jej rejon nadal pełni funkcję stanowiska archeologicznego, dlatego spacer warto ograniczyć do wyznaczonych tras.

Wioska Arbanasi

Około 4 km od centrum leży wioska Arbanasi, którą stale zamieszkuje niespełna 300 osób. Znajdują się tam zabytkowe cerkwie z XVII i XVIII wieku oraz domy typowe dla bułgarskiego odrodzenia narodowego. W miejscowości działa też kilka pensjonatów i hoteli SPA, więc można połączyć zwiedzanie z noclegiem.

Muzea i bazar Samowodski

W mieście działa kilka nowoczesnych placówek. Multimedialne Centrum Carevgrad Tyrnow mieści 29 rzeźb przedstawiających ważne postacie historyczne, a także salę tronową, zbrojownię i pracownię ceramiczną. Z kolei Muzeum Tarnovgrad – duch tysiącletniej Bułgarii to ekspozycja na wolnym powietrzu z 43 modelami znanych budowli w skali 1:25. Wśród miniatur znajdują się między innymi sobór Aleksandra Newskiego z Sofii oraz twierdza Baba Vida.

W rejonie ulicy Gurko stoi również Dom Sarafkiny, czteropiętrowy budynek z 1861 roku, przekształcony w muzeum z wystawą etnograficzną. Natomiast dawny Zajazd Hadżi Nikoli z 1858 roku zaprojektował samouk Kolju Ficzeto i dziś mieści sale wystawowe, restaurację oraz winiarnię.

W starej części miasta działa też ulica Samovodska Charshiya, dawniej zwana Samowodskim Bazarem. Skupia warsztaty garncarskie, tkackie, złotnicze i snycerskie. To dobre miejsce na zakup ręcznie robionych pamiątek oraz obserwowanie rzemieślników przy pracy.

Jak dojechać do Wielkiego Tyrnowa?

Miasto leży w odległości około 220 km od Sofii i Warny oraz 200 km od Płowdiwu. Dojazd samochodem z obu kierunków zajmuje przeważnie około 3 godzin, a po mieście najlepiej poruszać się pieszo. Centrum jest zwarte, ale trzeba liczyć się z brukowanymi uliczkami i stromymi podejściami.

Zestawienie typowych czasów przejazdu wygląda tak: