Orvieto zwiedzanie – co warto zobaczyć w tym mieście?

W Orvieto trzeba przede wszystkim zobaczyć monumentalną katedrę – arcydzieło włoskiego gotyku, zejść do podziemi wykutych w miękkim tufie i spróbować lokalnego białego wina DOC. To umbryjskie miasto na wulkanicznym płaskowyżu oferuje jednak znacznie więcej – od panoramicznych punktów widokowych po fascynujące muzea etruskie. W naszym przewodniku znajdziesz gotowy plan zwiedzania wraz z praktycznymi poradami.

Dlaczego katedra w Orvieto uznawana jest za arcydzieło?

Duomo di Orvieto, której właściwa nazwa brzmi Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, to bezsprzecznie najważniejszy zabytek miasta, przyciągający turystów z całego świata. Jej budowa, rozpoczęta w 1290 roku, trwała ponad trzy stulecia i połączyła styl gotycki z wpływami renesansowymi. Już pierwsze spojrzenie na fasadę zapiera dech w piersiach – to mozaika barwnych kamieni, płaskorzeźb i sylwetek apostołów, nad którą prace koordynował Lorenzo Maitani.

Specyficzny wygląd świątyni podkreślają naprzemienne pasy trawertynu i bazaltu, co nadaje jej charakterystyczny dwubarwny rysunek. Warto wiedzieć, że część oryginalnych trzynastowiecznych mozaik została zdjęta w trakcie późniejszych remontów i dziś można je podziwiać m.in. w Museo dell’Opera del Duomo oraz w londyńskim Muzeum Wiktorii i Alberta. Wizyta w katedrze to podróż przez historię sztuki sakralnej od średniowiecza do baroku.

Wstęp do świątyni jest biletowany i kosztuje 8€. Dzieci do jedenastego roku życia oraz osoby z niepełnosprawnościami wraz z opiekunem wchodzą bezpłatnie. W cenie biletu zawiera się również wejście do Museo Emilio Greco, prezentującego rzeźby brązowe tytułowego artysty. Zwiedzanie ułatwia audioprzewodnik, który pobiera się na własny telefon.

W samym sercu katedry, w Kaplicy Nowej, znajdują się freski Luki Signorellego, które uznawane są za jedno z najważniejszych dzieł malarstwa przełomu XV i XVI wieku, wyprzedzające wizję Michała Anioła.

Co kryje fasada i Kaplica Nowa?

Frontowa elewacja przyciąga uwagę monumentalnymi płaskorzeźbami: te wokół motywu drzewa Jessego obrazują sceny z życia Chrystusa i Marii oraz Sąd Ostateczny, natomiast oplecione winoroślą panele wskazują epizody starotestamentowe. Prace te wyszły prawdopodobnie spod dłuta dwóch różnych warsztatów rzemieślniczych. Na lewo od wejścia głównego do katedry znajduje się dostępna tylko dla modlących się Kaplica Korporału. W jej wnętrzu stoi czternastowieczny relikwiarz wykonany w Sienie, którego kształt naśladuje fasadę Duomo, a ściany pokrywają freski Ugolino di Prete Ilario.

Największym magnesem dla odwiedzających pozostaje jednak Kaplica Nowa, nosząca również wezwanie św. Brykcjusza. Gdy Fra Angelico porzucił to zlecenie na rzecz Rzymu, dokończenie dzieła przypadło Luce Signorellemu. Stworzył on w latach 1499-1504 cykl malowideł o tematyce apokaliptycznej: od „Kłamstw Antychrysta” przez „Zgromadzenie zbawionych” po przejmującą „Kaźń potępionych”. Na fresku „Koniec świata” postacie uciekające przed strzałami demonów zdają się wychodzić poza ramy architektoniczne kaplicy, tworząc niezwykłe wrażenie głębi. Artysta umieścił obok siebie wizerunki czterech poetów: Dantego, Owidiusza, Horacego i Wergiliusza.

Jakie inne dzieła warto odszukać we wnętrzu?

Podczas spokojnego oglądania naw bocznych natrafimy na cenny, piętnastowieczny wizerunek Madonny z Dzieciątkiem pędzla Gentile da Fabriano. To dzieło uznawano za cudowne, dlatego ominęły go późniejsze renowacje. Wzrok przykuwa również Pieta Ippolito Scalzy, wykuta z jednego bloku marmuru grupa, w której za Maryją stoi Nikodem trzymający drabinę – tylko fragment ramienia i część drabiny wykonano oddzielnie. Po zejściu do podziemi katedry można przespacerować się tunelem o długości 800 metrów kwadratowych, który obecnie pełni rolę przestrzeni wystawowej.

Katedrę otacza Piazza del Duomo – miejsce tętniące życiem, gdzie przy stolikach kawiarni odpoczywają zmęczeni turyści. W słynnej Gelateria Il Gelato Di Pasqualetti warto zamówić kremowy smak *la crema pasqualetti* na bazie słodkiego wina Vin Santo albo czekoladę z pomarańczą. Tuż obok, w Enoteca al Duomo, można delektować się lampką miejscowego wina i lekkimi przekąskami, podziwiając widok na gotycką fasadę.

Które punkty widokowe i wieże oferują najlepszą panoramę?

Orvieto wznosi się na wulkanicznym płaskowyżu, co sprawia, że z jego krawędzi rozciągają się oszałamiające pejzaże. Najsłynniejszym punktem obserwacyjnym jest mierząca 47 metrów Torre del Moro. Ta trzynastowieczna budowla, początkowo nazywana Papieską, a później związaną z rodem Raffaele di Sante zwanego „il Moro”, mieści dziś dzwony i zegar. Na górę prowadzi około 240 schodów, ale dla zmęczonych dostępna jest winda dojeżdżająca do połowy wysokości. Bilet wstępu kosztuje 2,80€, a widok na morze dachów, dzwonnic i umbryjskie wzgórza wart jest każdego stopnia.

Alternatywą są dwa mniej zatłoczone tarasy. Jeden ulokowany jest przy Piazza San Giovanni, gdzie między dwoma kościołami można stanąć i podziwiać rozsiane na pagórkach domy, do których prowadzą wysadzane cyprysami alejki. Drugi natomiast znajduje się obok pomnika Monumento ai Caduti, vis-a-vis górnej stacji kolejki. Z tej strony widać już nie tylko zielone doliny Umbrii, ale również nową część miasta – Orvieto Scalo, majaczącą na horyzoncie Autostradę Słońca oraz linię kolejową do Rzymu i Florencji.

Co warto eksplorować pod ziemią w Orvieto?

Wciągająca i dość chłodna o każdej porze roku trasa podziemna to kontrast dla rozgrzanych słońcem placów. Dwa najbardziej znane kompleksy to Orvieto Underground oraz Labirynt Hadriana. Pierwszy z nich odkryto przypadkiem w latach siedemdziesiątych XX wieku, a dziś obejmuje około 1200 pomieszczeń wydrążonych w miękkim tufie. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, a grupę spotyka się przy Piazza Duomo 23 – bilety kosztują 7€ normalny i 5€ ulgowy. Trwająca około godziny wycieczka prowadzi przez dawne cysterny, tajne przejścia oraz pozostałości po średniowiecznych gołębnikach, gdzie w ściennych niszach hodowano ptaki będące podstawą lokalnej kuchni.

Właśnie w podziemiach Orvieto funkcjonowały najprawdopodobniej jedyne na świecie podziemne hodowle gołębi – ptaki wylatywały na zewnątrz pionowymi kominami wydrążonymi w wulkanicznej skale.

Czym zachwyca Studnia św. Patryka?

Wydarzeniem, które zaważyło na powstaniu tego obiektu, było Sacco di Roma w 1527 roku. Papież Klemens VII, który schronił się w Orvieto, obawiał się oblężenia i zlecił budowę studni odpornej na długotrwałą blokadę. Projekt powierzono architektowi Antonio da Sangallo il Giovane, który wcześniej pracował również nad Bazyliką św. Piotra. W efekcie stworzył głęboką na 58 metrów cylindryczną konstrukcję z dwoma spiralnymi biegami schodów – jeden do zejścia, drugi do wyjścia – zaprojektowanymi tak, aby osły obładowane beczkami z wodą nie mijały się na wąskich przejściach. Światło do wnętrza wpada przez 72 łukowe okna, a na dół wiedzie 248 stopni. Bilet normalny kosztuje 5€, a dzieci do szóstego roku życia wchodzą za darmo.

Tuż obok wejścia do studni rozpościerają się ruiny Twierdzy Albornoz, czworobocznej fortecy zbudowanej w 1359 roku i odbudowanej po zniszczeniach w 1450 roku. Dziś w murach zamczyska urządzono zielony park, z którego można podziwiać tę samą dolinę, co z wyższych partii miasta, jednak w znacznie spokojniejszej, bardziej kameralnej atmosferze. W pobliskim Belwederze natomiast znajdują się fundamenty etruskiej świątyni poświęconej bogu burzy Thini, odpowiednikowi rzymskiego Jowisza.

Jakie inne zabytki i muzea uzupełnią plan zwiedzania?

Spacer główną osią starówki, czyli trasą Via del Duomo przechodzącą w Corso Cavour, dostarcza przyjemności sam w sobie. Uliczka jest pełna butików z tradycyjną majoliką z Orvieto, antykwariatów oraz lokali, gdzie serwuje się aromatyczne espresso. Dociera się nią na Piazza della Repubblica, niewielki plac, przy którym stoi Palazzo Comunale – dawna siedziba władz, której korzenie sięgają XII stulecia. W pobliżu znajduje się też Palazzo del Capitano del Popolo, budynek pamiętający czasy, gdy miastem zarządzał kapitan ludowy.

Miłośnicy pozostałości po dawnych cywilizacjach powinni skierować swoje kroki do dwóch muzeów etruskich. Narodowe Muzeum Archeologiczne gromadzi znaleziska z okolicznych nekropolii, w tym odtworzone grobowce Golini z freskami przeniesionymi z pierwotnego miejsca odkrycia – choć w momencie ostatniej aktualizacji placówka była zamknięta z powodu prac renowacyjnych. W pełni dostępne jest natomiast bogatsze Muzeum Claudio Faina, które mieści się na Piazza del Duomo 29. Za bilet wstępu płaci się 7€ (albo 11€ w pakiecie łączonym z katedrą), a w zbiorach króluje mierząca około 80 centymetrów Wenus z Cannicelli.

Kto chce pójść śladami Etrusków jeszcze dalej, może udać się do nekropolii Crocifisso del Tufo, gdzie tuż przy murach miejskich urządzono stanowisko archeologiczne. W dzielnicy średniowiecznej warto wypatrywać też studni Pozzo della Cava, której początki datuje się na czasy starożytne. Zupełnie inną, sakralną stronę Orvieto obrazują mniejsze kościoły: Kolegiata św. Andrzeja i Bartłomieja z charakterystyczną dziesięcioboczną wieżą oraz Kościół św. Dominika, gdzie przy pulpicie miał nauczać sam św. Tomasz z Akwinu, a we wnętrzu wciąż można oglądać nagrobek kardynała de Braye z XIII wieku.

Czego spróbować i jak zaplanować przyjazd do Orvieto?

Kuchnia i enologia są w Umbrii traktowane z powagą sięgającą średniowiecza. Już w roku 1137 kodeks Carta del Popolo wprowadzał surowe kary za niszczenie winnic, a niedługo potem ogłoszono zwolnienia podatkowe dla właścicieli takich posiadłości. Dziś symbolem miasta jest wino białe Orvieto DOC, półsłodkie i deserowe, które Gabriele D’Annunzio określił mianem „słońca Włoch zamkniętego w butelce”. Miłośnicy czerwonych trunków mogą sięgnąć po Rosso Orvietano. Ciekawostką jest fakt, że w 1500 roku Luca Signorelli wynegocjował umowę gwarantującą mu około tysiąca litrów wina rocznie jako część wynagrodzenia.

Komunikacyjnie miasto pozostaje doskonale skomunikowane z Rzymem i Florencją za sprawą Autostrady A1, zwanej Słońcem, oraz przebiegającej tędy linii kolejowej dużych prędkości. Po przyjeździe pociągiem turyści wysiadają w dzielnicy Orvieto Scalo, skąd kolejką Funicolare di Orvieto wjeżdżają na 157-metrowe wzniesienie. Przejazd trwający zaledwie kilka minut kosztuje 1,30€, a bilet ważny jest 90 minut i obejmuje darmowe przejazdy minibusami. Samochód natomiast najlepiej zaparkować na rozległym, dwupoziomowym Parcheggio Orvieto Campo della Fiera przy Piazza de’ Ranieri 8 albo – przy odrobinie szczęścia – znaleźć miejsce w sercu miasta na parkingu Piazza Marconi 4, który leży poza limitowaną strefą ZTL.

Z Orvieto łatwo wyruszyć do pobliskiego Civita di Bagnoregio – umierającego miasta położonego zaledwie kilkanaście kilometrów dalej, co czyni z miasteczka idealną bazę wypadową na południową Umbrię i północne Lacjum.

Jak zorganizować pobyt z dziećmi?

Dla rodzin z małymi odkrywcami atrakcją samą w sobie jest już wjazd kolejką linowo-terenową, której trasa prowadzi przez 123-metrowy tunel wydrążony w litej skale tufu. Młodsze dzieci do szóstego roku życia podróżują kolejką bezpłatnie. Gdy mali turyści zgłodnieją lub zgłoszą zmęczenie, śmiało można skierować się do parku Giardini della Confaloniera, który wyposażony jest w huśtawki, zjeżdżalnie i zacienione ławeczki dla rodziców. Należy tylko pamiętać, że trasy w podziemiach oraz studnia św. Patryka nie są dostępne dla wózków dziecięcych – spacerówka przyda się za to na brukowanych uliczkach.

Planując przejazd z większych miast, warto sprawdzić rozkład pociągów regionalnych, które docierają tu z Rzymu w około półtorej godziny – czasem z przesiadką w Orte. Autobusy podmiejskie odjeżdżają z placu przy dworcu kolejowym, a linie miejskie startują spod Piazza Cahen na górze. Na spokojne zwiedzenie wszystkich kluczowych zabytków wraz z muzeami etruskimi trzeba zarezerwować cały dzień, od rana do wieczora, jednocześnie nie rezygnując z obiadu w jednej z lokalnych trattorii.