Szczyt w Tatrach Wysokich – najpiękniejsze trasy i ciekawostki

Najwyższym szczytem Tatr Wysokich jest słowacki Gerlach (2655 m n.p.m.), natomiast w Polsce palmę pierwszeństwa dzierżą Rysy z wierzchołkiem sięgającym 2499 m n.p.m. W niniejszym artykule zdradzamy, które trasy uchodzą za najpiękniejsze i jakie ciekawostki skrywają te alpejskie wierzchołki.

Korony tatrzańskich szczytów – skąd wzięła się ta pasja?

Zdobywanie najwyższych punktów górskich ma w sobie coś z odwiecznej ludzkiej potrzeby wyznaczania celów i przekraczania własnych granic. W Tatrach tę ideę symbolizuje Wielka Korona Tatr, skupiająca 14 wybitnych wierzchołków na głównej grani po słowackiej stronie. Listę otwiera Gerlach, a zamyka Pośrednia Grań, mierząca 2439 m n.p.m.

Jeszcze do 15 grudnia 2023 roku wejście na Gerlach oficjalnie uznawanymi drogami wymagało wynajęcia przewodnika. Dziś ten wymóg został zniesiony i najwyższy szczyt Tatr można atakować samodzielnie. Dla mniej zaawansowanych powstała też Turystyczna Korona Tatr, licząca aż 60 celów – od Rysów, przez Świnicę, po Nosal.

Gerlach i inne słowackie olbrzymy

Masyw Gerlacha wznosi się nad Doliną Białej Wody, Batyżowiecką i Wielicką. Przez długi czas za najwyższy uchodził Krywań, później Łomnica lub Lodowy Szczyt. Dopiero w 1838 roku ustalono, że to właśnie Gerlach o wysokości 2655 m n.p.m. jest numerem jeden w całych Karpatach.

Pierwszego udokumentowanego wejścia dokonał w 1834 roku przewodnik Johann Still z czterema spisko-niemieckimi myśliwymi. Zimą, w styczniu 1905 roku, na wierzchołku stanął międzynarodowy zespół z Januszem Chmielowskim i Karolem Jordanem. Dziś na szczycie znajduje się metalowy krzyż, ustawiony przez słowackich ratowników THS w 1998 roku. Ósmego wejścia w historii dokonał pierwszy proboszcz Zakopanego, ks. Józef Stolarczyk, wraz z zakopiańskimi przewodnikami: Wojciechem Gąsienicą-Kościelnym, Wojciechem Rojem, Wojciechem Giewontem i Szymonem Tatarem starszym 22 września 1874 roku.

Do 15 grudnia 2023 roku wejście na Gerlach oficjalnie uznawanymi drogami wymagało przewodnika – teraz najwyższy szczyt Tatr można zdobywać samodzielnie.

Łomnica – królewna z obserwatorium

Drugim co do wysokości samodzielnym masywem tatrzańskim jest Łomnica (2634 m n.p.m.). Jej trójkątna piramida dominuje nad Kieżmarską Doliną, Łomnicką Doliną i Doliną Małej Zimnej Wody. W połowie XIX wieku to właśnie ją błędnie uważano za najwyższą w całym paśmie. Dziś na wierzchołku zamiast naturalnej grani znajduje się betonowy słupek, a obok niego budynek stacji kolejki linowej oraz obserwatorium meteorologiczne i astrofizyczne – najwyżej położona budowla w tej części Europy.

Widok z platformy jest niepowtarzalny i rozpościera się na całe Tatry. Pierwszymi turystami na Łomnicy byli szkot Robert Townson w 1793 roku, a dekadę później polski uczony Stanisław Staszic. Dawniej nazywano ją także Krępakiem lub Krapakiem Wielkim, a ze względu na majestatyczną sylwetkę określano jako „Królewnę Tatr”.

Lodowy Szczyt – grań dla odważnych

Trzecim pod względem wysokości (2627 m n.p.m.) i jednocześnie najwyższym w głównej grani Tatr jest Lodowy Szczyt. Jego piramidalny masyw od północy prezentuje się jako jeden z dominujących elementów panoramy Podhala. Na górę nie prowadzi żaden znakowany szlak, a droga od Pięciu Stawów Spiskich przez Lodowego Konia przeznaczona jest wyłącznie dla doświadczonych taterników. Koń to wąski, eksponowany fragment grani, gdzie pierwsi śmiałkowie posuwali się okrakiem.

Nazwa szczytu pochodzi od śnieżnych pól i wiecznego lodu zalegającego w jego żlebach. Pierwszym Polakiem, który stanął na wierzchołku, był ks. Józef Stolarczyk. Widok z góry od lat uchodzi za jeden z najwspanialszych w całym łańcuchu tatrzańskim.

Durny Szczyt i Wysoka – pyszne i samotne

W grani Łomnicy znajduje się Durny Szczyt (2622 m n.p.m.), którego nazwa w gwarze góralskiej oznacza „hardy, dumny”. Spiszacy nazywali go niegdyś Małą Łomnicą, a dziś zalicza się go do najbardziej ambitnych celów w Tatrach. Wznosi się nad Doliną Pięciu Stawów Spiskich i Miedzianą Kotliną, a jego zdobycie od północnej strony po raz pierwszy powiodło się Janowi Gwalbertowi Pawlikowskiemu z przewodnikami Józefem i Maciejem Sieczkami w 1881 roku.

Szczytem często uznawanym za jeden z najpiękniejszych jest natomiast Wysoka (2559 m n.p.m.). Góruje nad czterema dolinami: Ciężką, Smoczą, Złomiską Zatoką i Dolinką Rumanową. Posiada dwa granitowe wierzchołki, a na jednym z nich od 1955 roku stoi żelazny krzyż. Obecnie dojście na Wysoką dla zwykłych turystów jest dostępne tylko z przewodnikiem.

Najwyższe wierzchołki polskich Tatr

Po polskiej stronie granicy lista wygląda nieco skromniej pod względem wysokości bezwzględnej, ale nie ustępuje urokiem. Oto zestawienie pięciu najwyższych punktów w kraju:

Rysy

Widoczny znad Morskiego Oka masyw Rysów ma trzy wierzchołki, z czego najwyższy (2501 m n.p.m.) leży w całości na Słowacji. Polską granicę wyznacza północno‑zachodni wierzchołek o wysokości 2499 m n.p.m., udostępniony znakowanym czerwonym szlakiem. Osoba o dobrej kondycji, przy sprzyjającej pogodzie, osiąga go ze schroniska nad Morskim Okiem w około 4 godziny. Z wierzchołka widać m.in. Mięguszowieckie Szczyty, Grań Baszt, a w oddali masyw Gerlacha.

Od lat 70. XIX wieku Rysy były celem ambitnych turystów z Polski, którzy wychodzili na nie przez Wagę. W 1876 roku Towarzystwo Tatrzańskie założyło tam pierwsze klamry, ułatwiające pokonywanie trudniejszych fragmentów.

Mięguszowiecki Szczyt Czarny

Ten mierzący 2410 m n.p.m. wierzchołek jest elementem grupy Mięguszowieckich Szczytów. Znajduje się między Czarnostawiańską Przełęczą a Mięguszowiecką Przełęczą pod Chłopkiem, na którą wiedzie jeden z najtrudniejszych szlaków w Tatrach. Właśnie Przełęcz pod Chłopkiem (2307 m n.p.m.), stanowiąca głęboką przełęcz w głównej grani, bywa celem samym w sobie i łączy Mięguszowiecki Szczyt Pośredni z Czarnym.

Pierwszego znanego wejścia na Czarny dokonali Karol Englisch i Antonina Englischowa z przewodnikiem w 1903 roku. Dzisiaj polecany jest on jako pierwsza poważniejsza górska wyrypa dla osób z doświadczeniem taternickim.

Trasy, które zapierają dech – od łatwych po Orlą Perć

Dla turystów wędrujących po polskiej stronie Tatr ikoną trudności pozostaje Orla Perć. Poprowadzona ostrą granią na 4,5‑kilometrowym odcinku wyposażona jest w setki metrów łańcuchów i klamr. Szlak ma charakter alpejski, przebiega nad stromymi przepaściami i w wielu miejscach wymaga użycia rąk. Statystyki wskazują na ponad 112 ofiar śmiertelnych od początku jego istnienia.

Orla Perć, poprowadzona ostrą granią, uchodzi za najtrudniejszy szlak turystyczny w Polsce – na 4,5‑kilometrowym odcinku zamontowano setki metrów łańcuchów i klamr, a od początku jej istnienia zginęło ponad 112 osób.

Do grona szczególnie niebezpiecznych odcinków należą też zejście z Zawratu na Rysy oraz przejście przez Czerwone Wierchy z zejściem na Giewont. Każda z tych tras wymaga stalowych nerwów i odporności na ekspozycję. Dla odmiany, rodziny z dziećmi mogą wybrać się na Nosal (1206 m n.p.m.) lub Wielki Kopieniec (1328 m n.p.m.), skąd rozciągają się równie efektowne widoki na panoramę Tatr.

Kościelec – smukła piramida nad Gąsienicową

Jednym z najbardziej charakterystycznych wierzchołków widocznych z okolic Zakopanego jest Kościelec (2155 m n.p.m.). Wznosi się dumnie nad Doliną Gąsienicową, a jego sylwetka często porównywana bywa do alpejskich iglic. Prowadzi na niego szlak przez Przełęcz Karb, a z góry podziwiać można wszystkie stawy gąsienicowe, Orlą Perć oraz rozległą panoramę Tatr Zachodnich.

Tuż obok znajduje się Mały Kościelec, skalisty grzbiet, u którego podnóża znajduje się wanta Karłowicza. Upamiętnia ona wydarzenie z 1909 roku, kiedy pod lawiną śnieżną zginął Mieczysław Karłowicz – kompozytor, dyrygent i fotograf zafascynowany taternictwem. Długość trasy na Kościelec wynosi prawie 8 km, a czas przejścia szacuje się na około 4 godziny. Szlak startuje w Hali Gąsienicowej i biegnie przez Czarną Dolinę Gąsienicową oraz Zieloną Dolinę Gąsienicową.

Kasprowy Wierch – mit wysokości i kolejka

Wbrew powszechnemu przekonaniu Kasprowy Wierch (1987 m n.p.m.) nie zalicza się do grona najwyższych szczytów Tatr Zachodnich. Jego popularność bierze się z sąsiedztwa Zakopanego, a przede wszystkim z kolejki linowej, która wwozi turystów na górę. Na szczycie funkcjonuje obserwatorium meteorologiczne oraz restauracja, co odróżnia go od dzikich, nieprzystępnych wierzchołków opisanych wcześniej.

Mniej oblegane punkty na mapie Tatr Wysokich

Klasyfikacje takie jak Wielka Korona Tatr pomijają niektóre równie wyniosłe turnie i kopy. Są wśród nich na przykład Zadni Gerlach (2616 m n.p.m.), Wielki Szczyt Wideł (2522 m n.p.m.), Mały Kieżmarski Szczyt (2514 m n.p.m.) czy Lodowa Kopa (2603 m n.p.m.). W polskiej części Tatr uwagę zwraca Cubryna (2376 m n.p.m.), wznosząca się nad Morskim Okiem. Start wycieczki wypada z okolic Morskiego Oka, a na wierzchołek wiedzie kilka wariantów – od długiej wędrówki po ściśle wspinaczkowe drogi z czekanem i linami.

Interesującą opcją jest też Szpiglasowy Wierch (2172 m n.p.m.), zwornik w głównej grani Tatr Wysokich. Można na niego podejść z pobliskiej Szpiglasowej Przełęczy, podziwiając po drodze Dolinę Pięciu Stawów Polskich. Z kolei miłośnicy tatrzańskich jezior powinni odwiedzić Wielki Staw Polski (1665 m n.p.m.) oraz Czarny Staw pod Rysami (1583 m n.p.m.). Ten ostatni, położony w Dolinie Rybiego Potoku, zachwyca głębią barw i surowym otoczeniem Mięguszowieckich Ścian.

Jak bezpiecznie planować wyjścia w góry?

Podczas przygotowań do wyprawy w Tatry znaczenie ma kilka żelaznych reguł. Prognozę pogody należy sprawdzać tuż przed wyjściem – nagłe załamanie warunków bywa przyczyną wypadków na takich szczytach jak Świnica czy Orla Perć. Warto też dopasować cel do umiejętności i aktualnej kondycji; wysokogórskie szlaki, w tym Rysy czy Mięguszowiecki Szczyt Wielki, wymagają obycia z ekspozycją i wielogodzinnego wysiłku.

Nieodzownym elementem jest wyposażenie – kask, lina, raki – szczególnie na nieoznakowanych trasach. Poruszając się poza wyznaczonymi szlakami, trzeba każdorazowo zgłaszać wyjście w księdze TPN. Tylko rozsądne planowanie i szacunek wobec gór sprawią, że wizyta w Tatrach Wysokich stanie się piękną przygodą, a nie niebezpiecznym epizodem.